Didn’t even keep a photo of the child in the house so that the Pahalgam attack would be remembered for a year

२२ एप्रिल २०२५ ची ती काळी दुपार कुणाचे सौभाग्य हिरावून घेणारी ठरली, तर कुणाची कूस उजाडली. कुणाच्या डोक्यावरून वडिलांचे छत्र हरवले, तर कुण्या बहिणीची राखी तुटली. त्या भयानक घटनेला आज एक वर्ष पूर्ण झाले आहे. वेळ निघून गेली, पण जखमा भरल्या का? वाचा, त्या विखुरलेल्या घरांची कहाणी, जिथे शांतता आजही किंचाळत आहे…

‘आयुष्याच्या जोडीदारासमोर तिच्या पतीला मारले गेले, तर ती हे कधीच विसरू शकत नाही. हे आयुष्यभराचे दुःख आहे.’ कानपूरची ऐशन्या म्हणते, ‘मला नाही वाटत की मी तुम्हाला कोणताही एक क्षण सांगू शकेन, कारण जेव्हा तुम्ही कुणाला गमावता तेव्हा प्रत्येक दिवस कठीण होतो. मग तो सण असो वा लग्नाचा वाढदिवस. आमच्या लग्नाला फक्त दोन महिने झाले होते. मी त्याच्यासोबत कोणताही वाढदिवस किंवा सण साजरा केला नाही. जेव्हा कधी मी काही चांगले काम करते, तेव्हा त्याला सांगावेसे वाटते, मग वाटते की कुणाला सांगू? २६ फेब्रुवारीला शुभमचा वाढदिवस आणि १२ फेब्रुवारीला आमच्या लग्नाचा दिवस, या दिवशी त्याची खूप आठवण आली.’ दुसरीकडे, वडील संजय द्विवेदी ऑफिसमध्ये मुलाचा फोटो पाहिल्यावरच कामाला सुरुवात करतात. ते दर महिन्याच्या २२ तारखेला शुभमच्या आठवणीत गावात भोजन देतात. कानपूरच्या लोकांनी जे धैर्य, सहकार्य आणि ताकद दिली आहे, त्यामुळेच आम्ही हे दुःख सहन करू शकलो आहोत, असे ते म्हणतात.

या घरात आता मिठाई बनवली जात नाही

‘आता कुणासाठी बनवू? ज्याला खाण्याची आवड होती तोच निघून गेला.’ दक्षिण कोलकात्यातील एका सुन्या घरात ७५ वर्षीय माया अधिकारी यांचे हे शब्द हृदय पिळवटून टाकतात. २२ एप्रिल २०२५ च्या त्या दुर्दैवी दिवशी टीव्हीवर आपला मुलगा बितान अधिकारी याच्या मृत्यूची बातमी ऐकून वडील बिरेश्वर यांचे जगच उद्ध्वस्त झाले. बितान अमेरिकेहून परतला होता, १५ एप्रिल रोजी ‘पोइला बैसाख’ निमित्त त्याने फोन करून पहलगामवरून आल्यावर भेटण्याचे आश्वासन दिले होते. पण परतला तो त्याचा मृतदेह. वर्षभरानंतरही आईच्या डोळ्यांतील पाणी सुकलेले नाही. त्या म्हणतात- आता मी दूध पीत नाही किंवा कोणतीही मिठाई बनवत नाही, कारण ती कुणासाठी बनवू आणि कोण खाणार? २०१६ मध्ये बितान अमेरिकेला गेला होता आणि हे घर २०१८ मध्ये बिताननेच बांधले होते. या घरातील प्रत्येक वस्तू बितानने खरेदी केली होती. घरात त्याचा एकही फोटो नसल्याबद्दल ते म्हणाले, फोटो पाहिला की जगणे कठीण होते. डोळ्यांसमोर त्याचाच चेहरा फिरतो. सुनेशी फोनवर बोलणे होते.

वेळ निघून गेली, पण वेदना थबकल्या

‘मुलगा देवदूतासारखा आला आणि निघून गेला… आता फक्त त्याच्या आठवणींचा कधीही न संपणारा प्रवास बाकी आहे.’ कर्नालच्या सेक्टर-७ मध्ये जेव्हा राजेश नरवाल आपल्या शहीद मुलाचा, नेव्ही लेफ्टनंट विनय नरवालचा उल्लेख करतात, तेव्हा त्यांचा कंठ दाटून येतो आणि शब्द अश्रूंमध्ये विरघळतात. ते म्हणाले, लग्नाच्या तयारीदरम्यान विनय, त्याचे मामा आणि मी खरेदीसाठी दिल्लीला जात होतो. तेव्हा विनयने वाटेत भविष्यातील बेत सांगितले होते. मुलांची नावे काय असतील, त्यांना कुठे शिकवायचे, गुंतवणुकीचे काय नियोजन असेल, वयाच्या ५० वर्षांनंतरचे आयुष्य कसे असेल, हे सर्व त्याने ठरवले होते. आमचे दुःख जणू त्याच प्रसंगात थिजले आहे, वारंवार मन रडते. या अथांग दु:खात श्रीमद्भगवद्गीतेचे वाचन हाच आमचा एकमेव आधार आहे. वडिलांना अभिमान आहे की सरकारने ‘ऑपरेशन सिंदूर’ द्वारे दहशतवाद्यांना चोख प्रत्युत्तर दिले, पण त्यांची एक खंत अजूनही बाकी आहे. विनयच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ एखाद्या मेडिकल कॉलेज किंवा युनिव्हर्सिटीला त्याचे नाव दिले जावे.

दर महिन्याच्या २२ तारखेला भोजनदान

कानपूरचे रहिवासी ३० वर्षीय व्यावसायिक शुभम द्विवेदी आणि ऐशन्या यांचे दोन महिन्यांपूर्वीच लग्न झाले होते. ११ जणांसह ते पहलगामला गेले होते. दहशतवाद्यांनी आधी त्यांचे नाव विचारले अन् नंतर डोक्यात गोळी झाडून त्यांची हत्या केली.

कोलकाताचे रहिवासी ४० वर्षीय बितान अधिकारी सॉफ्टवेअर इंजिनिअर होते.ते अमेरिकेतील फ्लोरिडात टीसीएसमध्ये कार्यरत होते. पत्नी व ३ वर्षांच्या मुलासह सुट्ट्यांत ते काश्मीरला गेले होते. पत्नी-मुलासमोरच त्यांची हत्या करण्यात आली.

पहलगाममध्ये प्राण गमावलेले हरियाणातील कर्नालचे रहिवासी ले.विनय नरवाल (२६) यांचे ६ दिवसांपूर्वीच लग्न झाले होते. ते पत्नी हिमांशीसोबत काश्मीरला गेले होते. ते एकुलते एक पुत्र होते. ३ वर्षांपूर्वीच ते नौदलात भरती झाले होते.