NCERT च्या नववीच्या पुस्तकातून रशियन आणि फ्रेंच क्रांती गायब:7व्या शतकातील भारत, राणी अबक्का यांचा समावेश; जाणून घ्या नव्या पुस्तकातून काय हटवले, काय जोडले

NCERT ने इयत्ता 9 वीच्या सामाजिक शास्त्राच्या ‘अंडरस्टँडिंग सोसायटी: इंडिया अँड बियॉन्ड-पार्ट 2’ या नवीन पुस्तकाचे प्रकाशन मंगळवारी केले. नवीन पुस्तकातून पूर्वीचे अनेक अध्याय काढून टाकण्यात आले असून भारतीय शासकांचे संघर्ष आणि राण्यांच्या शौर्यगाथांचा समावेश करण्यात आला आहे. तसेच, धार्मिक कारणांमुळे भारताला सातव्या शतकापासून आक्रमणांचा सामना करावा लागला असल्याचा दावा या पुस्तकात करण्यात आला आहे. नवीन पुस्तकातून चार विषय काढून टाकले पूर्वी इयत्ता 9 वीच्या पुस्तकात ‘इंडिया अँड द कॉन्टेम्पररी वर्ल्ड’सारखी पुस्तके होती. त्यामध्ये फ्रेंच राज्यक्रांती, रशियन राज्यक्रांती, युरोपमधील समाजवाद आणि नाझीवादाचा उदय यांसारखे युरोपीय विषय शिकवले जात होते. यामध्ये फ्रेंच राज्यक्रांती (The French Revolution), युरोपमधील समाजवाद आणि रशियन राज्यक्रांती (Socialism in Europe and the Russian Revolution) तसेच नाझीवाद आणि हिटलरचा उदय (Nazism and the Rise of Hitler) शिकवले जात होते. आता हे अध्याय मोठ्या प्रमाणात काढून टाकण्यात आले आहेत किंवा त्यात सुधारणा करण्यात आली आहे. त्याउलट, नवीन पुस्तकात भारताच्या मध्ययुगीन इतिहासाला अधिक स्थान देण्यात आले आहे. नवीन पुस्तकात ७ विषयांचा समावेश १. अरब, तुर्की, मुघल आणि युरोपीय सैन्यांच्या हल्ल्यांच्या कहाण्या या पुस्तकात ‘रेसिस्टन्स अँड रेझिलियन्स’ (प्रतिकार आणि लवचिकता) नावाचे एक प्रकरणही समाविष्ट करण्यात आले आहे. यात भारतीय शासक आणि समुदायांवर अरब, तुर्की, मुघल आणि युरोपीय सैन्यांनी कधी-कधी आक्रमणे केली, याची माहिती देण्यात आली आहे. या पुस्तकात लिहिले आहे, ‘इ.स.च्या सातव्या शतकाच्या मध्यापासून अरब सैन्यांनी समुद्र आणि जमिनीच्या मार्गाने हल्ले सुरू केले. दख्खन, माळवा, काश्मीर आणि राजस्थानमधील भारतीय शासकांनी या सुरुवातीच्या आक्रमकांचा सामना केला. २. राजपूत, अहोम, विजयनगर साम्राज्य आणि मराठ्यांचाही समावेश नवीन पुस्तकात राजपूत, अहोम साम्राज्य, विजयनगर साम्राज्य, मराठे, शीख आणि जाट यांच्या प्रतिकाराच्या कथांचाही समावेश करण्यात आला आहे. यात महाराणा प्रताप यांनी अकबराविरुद्ध केलेला प्रतिकार, लाचित बोरफुकन यांनी १६७१ मध्ये सराईघाटच्या लढाईत मुघल आरमाराचा केलेला पराभव आणि मुघलांच्या अत्याचारांविरुद्ध शीखांनी केलेला विरोध यांचाही समावेश आहे. ३. गझनवीच्या पहिल्या हल्ल्याचाही पुस्तकात उल्लेख या पुस्तकात महमूद गझनवीने भारतावर केलेल्या पहिल्या हल्ल्याचाही उल्लेख आहे. गझनी हे आजच्या अफगाणिस्तान आणि ईशान्य इराणमध्ये आहे. गझनवीने १००१ मध्ये हिंदू शाही वंशातील जयपालाविरुद्ध पहिला हल्ला केला होता. तसेच, या पुस्तकात पुढे सांगितले आहे की ११व्या आणि १२व्या शतकादरम्यान उत्तर आणि पश्चिम भारताला तुर्की हल्ल्यांचा सर्वाधिक सामना करावा लागला, तर द्वीपकल्पीय भारत तुर्की नियंत्रणापासून मुक्त राहिला. पुस्तकात मुघल साम्राज्याविरोधातील जाटांच्या विरोधाबद्दलही सविस्तर सांगण्यात आले आहे. यात नमूद केले आहे की, गंगा-यमुना दोआबमध्ये राहणाऱ्या समुदायाला मोठ्या करांचा आणि शोषणाचा सामना करावा लागला होता आणि १६६९ मध्ये गोकुळ जाट यांच्या नेतृत्वाखाली त्यांनी बंड केले. या पुस्तकात असेही लिहिले आहे, ‘आर्थिक अडचणी आणि औरंगजेबाच्या धार्मिक धोरणांमुळे जाटांमध्ये असंतोष वाढत गेला. १६६९ मधील बंड दडपण्यासाठी मुघल सैन्याला अनेक महिने संघर्ष करावा लागला आणि जाटांनी आपला प्रतिकार सुरूच ठेवला.’ ४. गुरु अर्जुन देव आणि गुरु तेग बहादूर यांच्या हौतात्म्याचाही समावेश केला या पुस्तकात शीखांच्या प्रतिकाराबरोबरच गुरु अर्जुन देव आणि गुरु तेग बहादूर यांच्या हौतात्म्याबद्दलही सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. यात असे सांगितले आहे की, १७व्या शतकाच्या सुरुवातीपासूनच सामाजिक-सांस्कृतिक प्रभावामुळे शीखांच्या बाबतीत मुघल राज्याचा हस्तक्षेप वाढत गेला. या अध्यायात १५८२ मध्ये उदयपूरजवळ झालेल्या देवेरच्या लढाईचा आणि आसाममधील अहोम प्रतिकाराचा (ज्यात १६७१ मधील सराईघाटची लढाईही समाविष्ट आहे) उल्लेख आहे. ५. चालुक्य वंशाची राणी नायकी, मुहम्मद घोरीची युद्धे या पुस्तकात चालुक्य वंशाची राणी नायकी देवीपासून उल्लालच्या राणी अब्बक्का चौटापर्यंतच्या संघर्षांचा उल्लेख करण्यात आला आहे. सुरुवातीच्या आक्रमकांचा दख्खन (दक्षिण भारत), माळवा, काश्मीर आणि राजस्थानमधील भारतीय शासकांनी सामना करून त्यांना पराभूत केले. चौलुक्य साम्राज्याची राणी नायकी देवी हिने ११७८ मध्ये माउंट आबूजवळ मुहम्मद घोरीचा पराभव केला होता. यासोबतच काकतीय साम्राज्याची रुद्रमा देवी हिचाही उल्लेख आहे, जिने १२६२ ते १२८९ या काळात दिल्ली सल्तनतशी संघर्ष केला. उल्लालच्या राणी अब्बक्का चौटाने पोर्तुगीज नौदलाचा पराभव केला होता. ६. देवीची तलवार, सातव्या शतकातील अन्नमराजाचा उल्लेख पुस्तकात लिहिले आहे की, भारतात देवीपूजेची प्राचीन परंपरा राहिली आहे. सातव्या शतकापासून अनेक राजे-राजपुत्र युद्धाच्या वेळी काली, दुर्गा, भवानी आणि शक्तीच्या इतर रूपांचे रक्षक म्हणून स्मरण करत असत. एका प्रकरणात सांगितले आहे की, बस्तरचा शासक अन्नमराजाला त्याची तलवार माणिक्यदेवी (दंतेश्वरी) हिच्याकडून मिळाली होती. विजयनगरच्या कुमार कंपणाने सल्तनतीच्या सैन्याविरुद्ध देवीकडून मिळालेल्या तलवारीचा वापर केला होता. ७. करधोरण आणि धार्मिक धोरणांचाही उल्लेख सामान्य लोकांशी संबंधित घटनांमध्ये १६६९ साली गोकुळ जाटच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या जाट बंडाचा उल्लेख आहे. हे बंड जड कर आणि औरंगजेबाच्या धार्मिक धोरणांविरोधात होते. १६८६ साली सिनसिनी आणि सोगरच्या जमीनदारांचे बंडही यात समाविष्ट आहे. हल्ले आणि प्रतिकाराच्या कहाण्यांवर अधिक भर NCERT च्या या नव्या पुस्तकानंतर टीकाकारांचा युक्तिवाद आहे की, पूर्वी ‘सहकार्य आणि संमिश्र संस्कृतीवर’ भर दिला जात होता; मात्र आता ‘हल्ला आणि प्रतिकार’ या दृष्टिकोनातून शिकवले जात आहे. विशेष म्हणजे, हे पुस्तक नवीन शैक्षणिक सत्र सुरू झाल्यानंतर तब्बल सहा महिन्यांनी प्रकाशित करण्यात आले. या पुस्तकाचा पहिला भाग जूनमध्ये प्रकाशित करण्यात आला होता.



Source link