UPI व्यवहार ग्राहकांसाठी विनामूल्यच राहणार:नव्या MDR शुल्काचा दैनंदिन व्यवहारांवर परिणाम नाही – बँक ऑफ महाराष्ट्रचे व्यवस्थापकीय संचालक निधू सक्सेना यांची स्पष्टोक्ती

देशभरात डिजिटल पेमेंटचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढत असताना UPI व्यवहारांवर शुल्क आकारले जाणार का, याबाबत ग्राहक आणि व्यापाऱ्यांमध्ये चर्चा सुरू आहे. मात्र, सामान्य ग्राहकांच्या दैनंदिन UPI व्यवहारांसाठी कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही, असे बँक ऑफ महाराष्ट्रचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी निधू सक्सेना यांनी स्पष्ट केले आहे. UPI व्यवहार ग्राहकांसाठी विनामूल्यच राहणार असून, प्रस्तावित 0.40 टक्के मर्चंट डिस्काउंट रेट (MDR) हा केवळ ठरावीक उच्च-मूल्याच्या व्यावसायिक व्यवहारांसाठी लागू करण्याचा प्रस्ताव आहे. त्यामुळे कुटुंबीयांना पैसे पाठवणे, किराणा सामान खरेदी करणे, वीजबिल भरणे किंवा दैनंदिन व्यवहारांसाठी UPI वापरणाऱ्या ग्राहकांवर कोणताही अतिरिक्त आर्थिक भार पडणार नाही, असे त्यांनी सांगितले. देशातील डिजिटल पेमेंट व्यवहारांमध्ये UPI चा मोठा वाटा UPI अर्थात युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस हा भारताच्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. किराणा दुकानातून वस्तू खरेदी करण्यापासून ते ऑनलाइन व्यवहार, वीजबिल भरणे, मोबाईल रिचार्ज, मित्र-परिवाराला पैसे पाठवणे आणि व्यावसायिक देयके अदा करण्यापर्यंत विविध कामांसाठी नागरिक UPI चा वापर करत आहेत. आज भारतातील एकूण डिजिटल पेमेंट व्यवहारांपैकी सुमारे 85 टक्के व्यवहार UPI च्या माध्यमातून होत असल्याचे निधू सक्सेना यांनी नमूद केले. UPI मुळे रोख पैशांवरील अवलंबित्व कमी झाले असून, काही सेकंदांत एका खात्यातून दुसऱ्या खात्यात पैसे हस्तांतरित करणे शक्य झाले आहे. स्मार्टफोन आणि इंटरनेटच्या उपलब्धतेमुळे शहरांपासून ग्रामीण भागापर्यंत डिजिटल व्यवहारांचा विस्तार झाला आहे. ₹2 हजारांवरील काही व्यावसायिक व्यवहारांवर 0.40 टक्के MDR प्रस्तावित UPI व्यवहारांच्या वाढत्या संख्येच्या पार्श्वभूमीवर ₹2,000 पेक्षा अधिक रकमेच्या निवडक व्यावसायिक व्यवहारांवर 0.40 टक्के मर्चंट डिस्काउंट रेट (MDR) आकारण्याचा प्रस्ताव चर्चेत आहे. मात्र, हे शुल्क सर्व UPI व्यवहारांना लागू होणार नाही. केवळ पात्र ठरणाऱ्या विशिष्ट उच्च-मूल्याच्या व्यावसायिक व्यवहारांपुरतेच ते मर्यादित असेल. MDR म्हणजे व्यापाऱ्यांकडून डिजिटल पेमेंट स्वीकारण्यासाठी पेमेंट सेवा पुरवणाऱ्या यंत्रणेला द्यावे लागणारे शुल्क. त्यामुळे प्रस्तावित शुल्क हे ग्राहकांच्या प्रत्येक UPI व्यवहारावर थेट आकारले जाणारे शुल्क नाही. सामान्य ग्राहकांनी दुकानात QR कोड स्कॅन करून केलेले नियमित व्यवहार विनामूल्यच राहतील, असे सक्सेना यांनी स्पष्ट केले. 96 टक्के व्यापारी व्यवहार शुल्कमुक्त राहणार प्रस्तावित शुल्काबाबत सर्वाधिक महत्त्वाची बाब म्हणजे व्यापाऱ्यांना मिळणाऱ्या एकूण UPI व्यवहारांपैकी सुमारे 96 टक्के व्यवहार हे ₹2,000 पेक्षा कमी रकमेचे आहेत. त्यामुळे हे व्यवहार पूर्वीप्रमाणेच विनामूल्य राहणार आहेत. याशिवाय काही विशिष्ट व्यवहारांनाही प्रस्तावित MDR मधून वगळण्यात आले आहे. यामध्ये कर्जाचे EMI, म्युच्युअल फंडातील SIP आणि वीजबिलासह इतर देयकांसाठी करण्यात येणाऱ्या स्वयंचलित UPI पेमेंटचा समावेश आहे. त्यामुळे नियमित आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या ग्राहकांना या प्रस्तावामुळे अतिरिक्त शुल्क द्यावे लागणार नाही. लहान दुकानदार आणि फेरीवाल्यांना पूर्ण सूट लहान व्यावसायिकांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडू नये, यासाठी विशेष तरतूद प्रस्तावित असल्याचेही सक्सेना यांनी स्पष्ट केले. दरमहा एकूण ₹1 लाखांपर्यंत UPI द्वारे प्राप्ती असलेल्या लहान दुकानदारांना आणि फेरीवाल्यांना MDR मधून पूर्णपणे सूट असेल. यामुळे छोट्या किराणा दुकानांपासून रस्त्यावरील विक्रेते, भाजीपाला विक्रेते आणि छोट्या व्यावसायिकांना डिजिटल पेमेंट स्वीकारताना अतिरिक्त शुल्काचा भार सहन करावा लागणार नाही. डिजिटल व्यवहारांना प्रोत्साहन देताना लहान व्यावसायिकांचे आर्थिक हित जपण्यावर या व्यवस्थेत भर देण्यात आला आहे. UPI व्यवस्थेच्या देखभालीसाठी मोठ्या गुंतवणुकीची गरज UPI च्या माध्यमातून होणाऱ्या व्यवहारांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. या व्यवहारांवर प्रक्रिया करण्यासाठी पेमेंट स्विचेस, सर्व्हर, तांत्रिक सुविधा आणि सुरक्षा यंत्रणा चोवीस तास कार्यरत असतात. काही सेकंदांत व्यवहार पूर्ण होण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात तांत्रिक पायाभूत सुविधा आवश्यक असतात. व्यवहारांची संख्या वाढत असताना या यंत्रणेची क्षमता वाढवणे, देखभाल करणे आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे गरजेचे बनले आहे. त्यासाठी सातत्याने आर्थिक गुंतवणूक करावी लागते. केवळ व्यवहारांची संख्या वाढवणे पुरेसे नसून, प्रत्येक व्यवहार सुरक्षित आणि विश्वासार्ह पद्धतीने पूर्ण होणेही तितकेच महत्त्वाचे असल्याचे सक्सेना यांनी अधोरेखित केले. डिजिटल फसवणूक रोखण्यासाठी सुरक्षा यंत्रणा महत्त्वाची डिजिटल पेमेंटचा वापर वाढत असताना ऑनलाइन फसवणुकीचे प्रकारही अधिक प्रगत होत आहेत. बनावट पेमेंट लिंक, फिशिंग, ओटीपी फसवणूक आणि इतर सायबर गुन्ह्यांमुळे डिजिटल व्यवहारांच्या सुरक्षेचा प्रश्न महत्त्वाचा ठरत आहे. अशा परिस्थितीत UPI प्रणाली अधिक सुरक्षित ठेवण्यासाठी मजबूत सुरक्षा व्यवस्था उभारणे आवश्यक आहे. यामध्ये एन्क्रिप्शन सुविधा, फसवणूक शोधणाऱ्या यंत्रणा, व्यवहारांचे निरीक्षण आणि विश्वासार्ह पेमेंट पायाभूत सुविधांचा समावेश होतो. या सर्व यंत्रणा अद्ययावत ठेवण्यासाठी सातत्याने गुंतवणूक करावी लागते. ग्राहकांची सुविधा आणि डिजिटल व्यवस्थेची शाश्वतता यांचा समतोल UPI मुळे देशातील लाखो नागरिकांसाठी डिजिटल व्यवहार करणे सोपे झाले आहे. विशेषतः रोख रक्कम जवळ बाळगण्याची गरज कमी झाली असून, छोट्या व्यवहारांपासून मोठ्या आर्थिक देवाणघेवाणीपर्यंत UPI चा वापर वाढला आहे. मात्र, या व्यवस्थेचा विस्तार होत असताना तिची सुरक्षितता, विश्वासार्हता आणि व्यवहार हाताळण्याची क्षमता टिकवून ठेवणे हे मोठे आव्हान आहे. त्यामुळे दैनंदिन व्यवहार आणि लहान व्यावसायिकांवरील परिणाम मर्यादित ठेवून निवडक उच्च-मूल्याच्या व्यावसायिक व्यवहारांवर अल्प शुल्क आकारण्याची संकल्पना मांडण्यात आली आहे. ग्राहकांसाठी UPI व्यवहार विनामूल्य ठेवणे आणि दुसरीकडे डिजिटल पेमेंट व्यवस्थेच्या विस्तारासाठी आवश्यक आर्थिक संसाधने उपलब्ध करून देणे, हा या प्रस्तावामागील मुख्य उद्देश असल्याचे निधू सक्सेना यांनी स्पष्ट केले. त्यामुळे सामान्य ग्राहकांनी UPI वापरणे बंद करण्याची किंवा प्रत्येक व्यवहारासाठी अतिरिक्त शुल्क द्यावे लागेल, अशी चिंता करण्याचे कारण नसल्याचे त्यांनी सांगितले. हेही वाचा… दुष्काळाने महाराष्ट्र होरपळतोय, तरी सरकारला शेतकऱ्यांची चिंता नाही:वाल्मीक कराड प्रकरणावरून हर्षवर्धन सपकाळांचा सरकारवर घणाघात महाराष्ट्रातील दुष्काळी परिस्थिती आणि वाल्मीक कराड-संतोष देशमुख हत्या प्रकरणावरून काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ यांनी राज्य सरकारवर जोरदार टीका केली. महाराष्ट्रातील सुमारे 70 ते 75 टक्के भाग दुष्काळाने होरपळत असल्याचा दावा करत शेतकऱ्यांना तातडीने मदत देण्याची मागणी त्यांनी केली. त्याचवेळी वाल्मीक कराड प्रकरणाचा संदर्भ देत राज्यातील कायदा-सुव्यवस्थेवरही त्यांनी प्रश्न उपस्थित केले. सविस्तर वाचा…



Source link