47% parents and 30% children have adopted simple phones; trying to stay away from social media and digital devices

एक वेळ अशी होती जेव्हा लोकांमध्ये, विशेषतः तरुण पिढीमध्ये डिजिटल साधने व सोशल मीडिया वापरण्याची चढाओढ लागली होती. मात्र आता हे चित्र बदलत आहे. डिजिटल साधने, जास्त स्क्रीन टाइम आणि सतत ऑनलाइन राहण्यामुळे लोकांमध्ये डिजिटल थकवा वाढू लागला आहे. भारत आणि अमेरिकेसह अनेक देशांमध्ये झालेल्या वेगवेगळ्या सर्वेक्षणांनुसार, नवी पिढी म्हणजेच जेन-झी सतत येणारे नोटिफिकेशन, सोशल मीडिया व डिजिटल थकव्यापासून वाचण्यासाठी ‘डिजिटल मिनिमलिज्म’चा (डिजिटल साधनांचा मर्यादित वापर) स्वीकार करत आहे.

काही लोक विनाइल रेकॉर्ड, सीडी आणि रेकॉर्ड प्लेयर खरेदी करत आहेत, तर काही लोक कीपॅड असलेले फीचर फोन वापरत आहेत. काही सेलिब्रिटींनी तर व सोशल मीडिया अकाउंट्सही बंद केले आहेत. अनेक देशांच्या सरकारांनी विद्यार्थ्यांसाठी स्क्रीन टाइम मर्यादित करण्याचे नियम बनवले आहेत. भारतातही कर्नाटक सरकारने विद्यार्थ्यांसाठी मनोरंजनाचा स्क्रीन टाइम दररोज एक तासापर्यंत मर्यादित ठेवण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. तर चंदीगडमध्ये ‘संडे अनप्लग टू रिकनेक्ट’ अभियान सुरू करण्यात आले आहे.

विना फोन-मोबाइलच्या पर्यटनात वाढ

ट्रॅव्हल इंडस्ट्रीमध्ये ‘ऑफ-ग्रिड ट्रॅव्हल’ (इंटरनेट आणि नेटवर्कशिवाय प्रवास) लोकप्रिय होत आहे. पोलारिस मार्केट रिसर्चनुसार, डिजिटल डिटॉक्स हॉलिडेची जागतिक बाजारपेठ ६ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. ही बाजारपेठ २०३४ पर्यंत वार्षिक २४.५% वाढून ४४ लाख कोटी रुपयांची होऊ शकते. एक चतुर्थांश प्रौढ व्यक्ती फोन वा इंटरनेटशिवाय प्रवास करणे पसंत करत आहेत.

उद्योग समूहही आयोजित करत आहेत डिजिटल डिटॉक्स रिट्रीट

डिटॉक्स ट्रॅव्हल उपलब्ध करून देणाऱ्या बेंगळुरूच्या ‘ट्रांसफॉर्मिंग ट्रॅव्हल्स’ फर्मच्या संस्थापिका चांदनी अग्रवाल सांगतात, ‘आम्हाला कॉर्पोरेट समूहांकडून त्यांच्या टीमसाठी डिजिटल डिटॉक्स रिट्रीट आयोजनाची मागणी येत आहे. यात लोक आपल्या मोबाइल फोन, लॅपटॉप व सोशल मीडियापासून दूर राहतात. या रिट्रीटमध्ये सहभागी होणारे बहुतेक लोक ३० ते ६० वयोगटातील असतात. यामध्ये ७०-८०% महिला असतात. ९०% ग्राहक लद्दाख, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड व स्पिती व्हॅलीसारख्या भागात रिट्रीट आयोजित करणे पसंत करतात.’

व्यवसायाच्या नव्या संधी शोधताहेत कंपन्या

डिजिटल डिटॉक्स ही एक नवी जीवनशैली आणि मोठी व्यावसायिक संधी म्हणून समोर येत आहे. डंब.को, डंबफोन्स इंडिया आणि किकबैकसारख्या कंपन्या याच मागणीवर आधारित व्यवसाय करत आहेत. या कंपन्या जुने सीडी प्लेयर आणि फीचर फोन्स विकत आहेत. या फोनमध्ये कॉल, मेसेज, व्हॉट्सॲप, यूपीआई आणि मॅप सारख्या सुविधा असतात, पण सोशल मीडिया नसतो.