नवी दिल्ली4 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
दिल्ली उच्च न्यायालयाने डाबरला अंतरिम दिलासा दिला आहे. ‘100% शुद्ध’, ‘100% नैसर्गिक’ आणि ‘100% सेंद्रिय’ अशा दाव्यांसह उत्पादनांची विक्री तात्काळ थांबवण्याचे FSSAI च्या आदेशाला न्यायालयाने स्थगिती दिली आहे.
न्यायमूर्ती अमित महाजन यांच्या खंडपीठाने केंद्र आणि FSSAI ला नोटीस बजावून उत्तर मागितले आहे. जोपर्यंत या प्रकरणाची पुढील सुनावणी होत नाही, तोपर्यंत FSSAI चा बंदी आदेश स्थगित राहील.
या संपूर्ण प्रकरणावर, न्यायालयाच्या निर्णयावर, डाबरच्या युक्तिवादावर आणि FSSAI च्या कारवाईवर प्रश्नोत्तरे…
प्रश्न 1. FSSAI ने डाबरच्या कोणत्या उत्पादनांवर आणि दाव्यांवर बंदी घातली होती?
उत्तर: FSSAI ने डाबरच्या त्या उत्पादनांवर कारवाई केली होती ज्यांच्या लेबलवर “100% शुद्ध”, “100% नैसर्गिक” आणि “100% सेंद्रिय” असे लिहिलेले होते. यामध्ये प्रामुख्याने डाबर मध, डाबर मध स्क्वीजी, डाबर सुंदरबन्स मध, डाबर हिमालयन ऍपल साइडर व्हिनेगर, डाबर व्हर्जिन नारळ तेल, डाबर गाईचे तूप, रियल ऍक्टिव्ह 100% टेंडर नारळ पाणी, डाबर होममेड नारळ दूध आणि डाबर सेंद्रिय मध यांचा समावेश आहे.
प्रश्न 2. FSSAI चा डाबरच्या या दाव्यांवर काय आक्षेप होता?
उत्तर: FSSAI चे म्हणणे होते की लेबलवर “100%” सारख्या दाव्यांचा वापर अस्पष्ट आणि गोंधळात टाकणारा आहे. नियामक संस्थेचा युक्तिवाद होता की या दाव्यांची कोणतीही पडताळणी केली जाऊ शकत नाही. यामुळे ग्राहकांना चुकीची माहिती मिळण्याची शक्यता असते.
प्रश्न 3. डाबरने FSSAI च्या या आदेशाला न्यायालयात आव्हान का दिले?
उत्तर: डाबरचा मुख्य युक्तिवाद हा होता की FSSAI ने अन्न सुरक्षा आणि मानक नियम, 2018 अंतर्गत निश्चित केलेल्या प्रक्रियेचे पालन केले नाही. डाबरनुसार, कारवाई करण्यापूर्वी कंपनीला कोणतेही कारण दाखवा नोटीस किंवा सुधारणा नोटीस दिली गेली नाही. कंपनीला आपली बाजू मांडण्याची किंवा स्पष्टीकरण देण्याची संधी न देताच अचानक विक्री थांबवण्याचा आदेश जारी करण्यात आला.
प्रश्न 4. डाबरने कायदेशीर आणि तांत्रिक आधारावर FSSAI च्या आदेशात कोणत्या त्रुटी सांगितल्या?
उत्तर: डाबरने असा युक्तिवाद केला की FSSAI कायदा, 2006 चे कलम 18 केवळ मार्गदर्शक तत्त्वे निश्चित करते, ते कोणत्याही अधिकाऱ्याला थेट विक्री थांबवण्याचा अधिकार देत नाही. याव्यतिरिक्त, “100% शुद्ध” किंवा “100% नैसर्गिक” यांसारखे शब्द नियमांचे उल्लंघन कसे करतात हे आदेशात स्पष्ट केले नव्हते. कंपनीने सांगितले की, सिंगल-इन्ग्रीडिएंट किंवा पूर्णपणे नैसर्गिक उत्पादनांसाठी “100% शुद्ध” असे म्हणणे स्वतःच दिशाभूल करणारे मानले जाऊ शकत नाही.
प्रश्न 5. डाबरच्या या उत्पादनांच्या गुणवत्तेत किंवा सुरक्षिततेत काही दोष आढळला आहे का?
उत्तर: नाही, हे प्रकरण उत्पादनाच्या गुणवत्ता किंवा सुरक्षिततेशी संबंधित नाही. डाबरने न्यायालयात स्पष्ट केले की FSSAI ने आपल्या आदेशात हे कुठेही म्हटले नाही की ही उत्पादने भेसळयुक्त, असुरक्षित, बनावट किंवा निकृष्ट आहेत. हा वाद केवळ पॅकेटच्या लेबलवर आणि जाहिरातींवर लिहिलेल्या शब्दांपुरता मर्यादित आहे.
प्रश्न 6. FSSAI च्या या अचानक लावलेल्या बंदीमुळे डाबरच्या व्यवसायावर काय परिणाम होत होता?
उत्तर: डाबरने कोर्टाला सांगितले की, या आदेशामुळे कंपनीला मोठे व्यावसायिक नुकसान होत होते. बाजारात आधीपासून असलेल्या स्टॉकला परत मागवावे लागणार होते किंवा त्यांची रिपॅकेजिंग करावी लागणार होती. त्याचबरोबर, FSSAI ने सोशल मीडियावर हा आदेश सार्वजनिक केल्यामुळे आणि ऑनलाइन रिटेलर्स/चॅनल पार्टनर्सना विक्री थांबवण्याचा सल्ला दिल्यामुळे कंपनीच्या व्यवसायावर आणि प्रतिष्ठेवर त्वरित वाईट परिणाम झाला.
प्रश्न 7. उच्च न्यायालयाच्या या स्थगिती आदेशानंतर आता बाजारात काय स्थिती राहील?
उत्तर: या अंतरिम आदेशानंतर आता डाबर आपल्या सर्व प्रभावित उत्पादनांची विक्री पूर्वीप्रमाणेच सुरू ठेवू शकेल. ऑनलाइन आणि ऑफलाइन रिटेलर्स ही उत्पादने विकण्यापासून थांबवणार नाहीत. कंपनीला सध्या रिपॅकेजिंग करण्याची किंवा बाजारातून जुना स्टॉक परत मागवण्याची गरज भासणार नाही.
प्रश्न 8. पुढे काय होईल? FSSAI आणि डाबर यांच्यातील कायदेशीर प्रक्रियेचे पुढील पाऊल काय आहे?
उत्तर: दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या नोटिसीनंतर आता FSSAI आणि केंद्र सरकारला आपले उत्तर दाखल करावे लागेल. यानंतर न्यायालय डाबरच्या याचिकेवर पुढील सुनावणी करेल आणि हे ठरवेल की FSSAI चा 3 ऑगस्टचा आदेश कायदेशीररित्या योग्य होता की तो पूर्णपणे रद्द केला पाहिजे.
प्रश्न 9. FMCG क्षेत्र आणि ग्राहकांसाठी या प्रकरणाचे काय महत्त्व आहे?
उत्तर: हे प्रकरण FMCG कंपन्यांसाठी नियामक अनुपालन आणि ब्रँडिंगच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचे आहे. FSSAI काही काळापासून ‘100%’ आणि ‘नैसर्गिक’ यांसारख्या दाव्यांवर कठोर भूमिका घेत आहे. तथापि, उच्च न्यायालयाच्या या पावलामुळे कंपन्यांना प्रक्रियात्मक न्याय आणि आपली बाजू मांडण्याचा अधिकार मिळाला आहे. ग्राहकांसाठीही हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की वाद उत्पादनाच्या सुरक्षिततेचा नाही तर लेबलिंगच्या तांत्रिक भाषेचा आहे.
माहिती विभाग: जाणून घ्या काय म्हणते FSSAI चे ‘दावे नियमन’?
- कारणे दाखवा नोटीस अनिवार्य: अन्न सुरक्षा नियमांनुसार, जर FSSAI ला एखाद्या उत्पादनाच्या जाहिरातीवर किंवा दाव्यावर आक्षेप असेल, तर प्रथम फूड बिझनेस ऑपरेटर (FBO) ला स्पष्टीकरण देण्यासाठी नोटीस द्यावी लागते.
- सिंगल विरुद्ध मल्टी-इन्ग्रीडिएंट: FSSAI चे मत आहे की प्रक्रिया केलेल्या किंवा मल्टी-इन्ग्रीडिएंट पदार्थांमध्ये ‘100% शुद्ध’ असे लिहिणे चुकीचे आहे, तर कंपन्या असा युक्तिवाद करतात की मध किंवा शुद्ध नारळ पाणी यांसारख्या नैसर्गिक उत्पादनांमध्ये हा दावा योग्य आहे.
